PFAS-innovatie in Antwerpse haven: Jan De Nul test grondzuivering

Pieter De Groot · 2026-03-31

Het is een uitdaging waar veel havengebieden mee worstelen: zwaar vervuilde gronden die ontwikkeling in de weg staan. In de Antwerpse haven wordt nu een veelbelovende techniek getest om PFAS te immobiliseren. Jan De Nul, bekend van grote infrastructuurprojecten, zet hierbij belangrijke stappen. We weten allemaal dat PFAS een hardnekkig probleem is. Deze 'forever chemicals' breken niet af en verspreiden zich makkelijk. Traditionele sanering is vaak duur en ingrijpend. Daarom kijken experts met belangstelling naar deze nieuwe aanpak. ### Wat betekent immobilisatie precies? In plaats van PFAS uit de grond te halen, wordt het vastgezet. Het idee is simpel: je maakt de verontreiniging onschadelijk terwijl het ter plaatse blijft. Dat scheelt enorm in kosten en overlast. Denk aan een gevangenis voor chemicaliën - ze zitten opgesloten en kunnen geen kwaad meer. De techniek die Jan De Nul test, gebruikt speciale additieven. Die binden zich aan de PFAS-moleculen en voorkomen verdere verspreiding. Het mooie? De grond kan daarna vaak gewoon hergebruikt worden. Dat is een game-changer voor gebieden waar ontwikkeling stil ligt door vervuiling.  ### Waarom dit belangrijk is voor Vlaamse havens Onze havens zijn economische motoren, maar dragen ook historische vervuiling met zich mee. Oude industriële activiteiten hebben hun sporen nagelaten. Nu er steeds strengere normen komen voor PFAS, wordt sanering urgenter. - Traditioneel graaf je vervuilde grond af en vervoer je het naar speciale verwerkingsplaatsen - Dat kost al snel tienduizenden euro's per hectare - Het transport veroorzaakt extra CO2-uitstoot - En het verstoort havenactiviteiten tijdens de werkzaamheden Met immobilisatie blijft de grond ter plaatse. Dat scheelt niet alleen geld, maar ook tijd en overlast. Voor havenbedrijven die willen uitbreiden of terreinen willen herontwikkelen, kan dit het verschil maken. ### De praktijk in Antwerpen De testlocatie in de Antwerpse haven is niet toevallig gekozen. Hier liggen complexe vervuilingspatronen door decennia van industriële activiteit. Als de techniek hier werkt, is dat een sterk bewijs van effectiviteit. Wat ik persoonlijk hoopvol vind, is de praktische insteek. Het gaat niet om laboratoriumexperimenten, maar om real-world toepassing. Zoals een havenmanager me vertelde: 'We hebben oplossingen nodig die werken op onze schaal, met onze grondsoorten.' De komende maanden worden cruciaal. Monitoring moet uitwijzen of de immobilisatie standhoudt onder verschillende omstandigheden. Denk aan wisselende grondwaterstanden, regenval en temperatuurverschillen. ### Wat betekent dit voor het havenbeleid? Innovaties zoals deze zetten bestaand beleid op zijn kop. Waar we eerst vooral dachten in termen van 'vervuilde grond afvoeren', verschuift de focus naar 'ter plaatse saneren'. Dat vraagt aanpassing van regelgeving en vergunningverlening. Voor beleidsmakers zoals ikzelf biedt dit kansen. We kunnen ontwikkeling in havens versnellen door sanering betaalbaarder en sneller te maken. Maar we moeten ook waakzaam blijven - nieuwe technieken moeten bewezen veilig zijn. Een collega verwoordde het treffend: 'Het is als een chirurg die leert opereren zonder grote incisies te maken. Het doel blijft hetzelfde, maar de methode wordt minder ingrijpend.' ### De toekomst van havenontwikkeling Als deze test slaagt, kunnen we een domino-effect verwachten. Andere havens zullen interesse tonen, wat de techniek verder kan verfijnen. Voor Vlaanderen, met zijn belangrijke havencluster, is dat goed nieuws. We staan aan het begin van een nieuwe fase in bodemsanering. Eentje die meer rekening houdt met praktische haalbaarheid en economische realiteit. Dat is precies wat onze havens nodig hebben om competitief én duurzaam te blijven. De weg is nog lang, maar de eerste stappen zijn gezet. En in de havensector weten we: elke innovatie begint met durven proberen. Dat is wat er nu in Antwerpen gebeurt - en het verdient onze aandacht.