PFAS-innovatie in Antwerpse haven: Jan De Nul test immobilisatie

Pieter De Groot · 2026-03-31

Het is een uitdaging waar veel Vlaamse havens mee worstelen: zwaar vervuilde gronden met PFAS. Deze zogenaamde 'forever chemicals' zijn notoir moeilijk te verwijderen. Maar wat als je ze gewoon onschadelijk kunt maken ter plekke? Jan De Nul test momenteel in de Antwerpse haven een veelbelovende techniek. Het gaat om immobilisatie van PFAS in de bodem. In plaats van de vervuilde grond af te voeren - wat vaak miljoenen euro's kost - wordt de vervuiling ter plaatse vastgezet. ### Hoe werkt PFAS-immobilisatie precies? De techniek is eigenlijk best elegant. Speciale additieven worden aan de vervuilde grond toegevoegd. Deze stoffen binden zich aan de PFAS-moleculen en maken ze onbeweeglijk. Het resultaat? De PFAS komt niet meer in het grondwater terecht en verspreidt zich niet verder. We hebben het hier over gronden die soms tientallen jaren vervuild zijn. Traditionele sanering zou betekenen: alles uitgraven, vervoeren en verwerken. Dat is niet alleen duur, maar ook ontzettend ingrijpend voor de havenactiviteiten. ### Waarom deze test in Antwerpen zo belangrijk is Antwerpen is niet zomaar een locatie. Het is een van Europa's grootste havens, met een geschiedenis van industriële activiteit. PFAS-vervuiling komt hier vaker voor dan we zouden willen. Een succesvolle test zou dus enorme implicaties hebben. Denk aan de voordelen: - Minder verstoring van havenactiviteiten tijdens sanering - Lagere kosten vergeleken met traditionele methodes - Minder transport van vervuilde grond over de weg - Potentieel snellere herontwikkeling van terreinen De testlocatie beslaat ongeveer 500 vierkante meter. Dat klinkt misschien niet enorm, maar voor een eerste praktijktest is het meer dan voldoende. De komende maanden worden cruciaal om te zien of de techniek op grotere schaal toepasbaar is. ### Wat betekent dit voor het Vlaamse havenbeleid? Als beleidsadviseur zie ik hier kansen. Innovatieve saneringstechnieken kunnen onze havens duurzamer maken. Ze kunnen ook de herontwikkeling van brownfields versnellen - terreinen die nu vaak braak liggen vanwege vervuiling. Er is een mooie quote die hierbij past: 'De beste manier om vervuiling aan te pakken, is voorkomen dat het zich verspreidt.' Dat is precies wat immobilisatie doet. Het is geen magische oplossing die PFAS laat verdwijnen, maar wel een praktische manier om de risico's te beheersen. We moeten realistisch blijven. Deze techniek werkt niet voor alle soorten PFAS-vervuiling. En het is zeker geen excuus om vervuiling maar te laten zitten. Maar als aanvulling op ons saneringsarsenaal? Absoluut veelbelovend. ### De praktische kant van innovatie Wat me opvalt, is hoe deze test laat zien dat innovatie vaak uit de praktijk komt. Jan De Nul is een aannemer, geen onderzoeksinstituut. Maar ze zien dagelijks de problemen met vervuilde gronden. Dus ontwikkelen ze oplossingen. Dat is iets waar we in het havenbeleid meer op moeten inzetten. Praktijkervaring combineren met wetenschappelijke kennis. Want de echte uitdagingen spelen zich niet af in laboratoria, maar op die vervuilde terreinen waar kraanmachinisten en milieutechnici samenwerken. De kosten voor traditionele PFAS-sanering kunnen oplopen tot honderden euro's per kubieke meter. Als immobilisatie maar de helft daarvan kost, praat je over enorme besparingen. En dan heb ik het nog niet eens over de tijdswinst. ### Wat kunnen we de komende tijd verwachten? De testresultaten worden eind dit jaar verwacht. Als ze positief zijn, kan de techniek mogelijk volgend jaar al op grotere schaal worden toegepast. Niet alleen in Antwerpen, maar in alle Vlaamse havens waar PFAS een probleem vormt. Het mooie is dat deze aanpak ook voor andere vervuilingen zou kunnen werken. Zware metalen, bijvoorbeeld. Of andere hardnekkige chemicaliën. Dat maakt het onderzoek extra relevant voor onze hele industrie. Voor nu kijken we met belangstelling naar Antwerpen. Want soms komt innovatie niet uit Silicon Valley, maar gewoon uit onze eigen achtertuin. Of beter gezegd: uit onze eigen havens, waar praktische problemen praktische oplossingen vereisen. Dat is waar duurzaam havenbeleid om draait. Niet alleen regels maken, maar ook ruimte geven voor experimenten. Want alleen door te testen, te leren en aan te passen, vinden we de beste oplossingen voor complexe problemen zoals PFAS-vervuiling.