PFAS-innovatie in Antwerpse haven: Jan De Nul test immobilisatietechniek

Pieter De Groot · 2026-03-31

De Antwerpse haven is het toneel van een veelbelovende innovatie in de strijd tegen PFAS-vervuiling. Jan De Nul, een bekende speler in de bagger- en grondwerken, test er een nieuwe techniek om deze hardnekkige stoffen te immobiliseren in zwaar vervuilde gronden. Het gaat om een proefproject dat weleens een gamechanger zou kunnen worden voor de Vlaamse havens. PFAS, ofwel poly- en perfluoralkylstoffen, zijn chemische verbindingen die je overal tegenkomt. Van regenjassen tot antiaanbakpannen, ze zitten in meer producten dan je denkt. Het probleem is dat ze niet of nauwelijks afbreken in het milieu. Ze hopen zich op in grond en water, en dat baart steeds meer zorgen. ### Waarom deze test zo belangrijk is Voor havengebieden zoals Antwerpen is PFAS-vervuiling een bijzonder urgent vraagstuk. Historische industriële activiteiten hebben hun sporen nagelaten in de bodem. Traditionele saneringsmethoden, zoals het afgraven en afvoeren van vervuilde grond, zijn vaak extreem kostbaar. We hebben het dan al snel over bedragen van honderden euro's per kubieke meter. De techniek die Jan De Nul nu test, werkt volgens een ander principe: immobilisatie. In plaats van de PFAS te verwijderen, worden ze vastgezet in de grond. Het idee is om te voorkomen dat ze verder uitspoelen naar het grondwater of zich verspreiden. Het is een beetje zoals het inpakken van een lekke emmer – je stopt het lek, zonder de hele emmer te hoeven vervangen. ### Hoe werkt de immobilisatietechniek? De exacte details van de gebruikte methode zijn nog niet volledig openbaar. Maar in de basis gaat het om het toevoegen van specifieke additieven aan de vervuilde grond. Deze stoffen binden zich aan de PFAS-moleculen en maken ze onbeweeglijk. Het resultaat is een stabiele, niet-uitspoelende massa. De voordelen zijn duidelijk: - Aanzienlijk lagere kosten vergeleken met volledige grondvervanging - Minder transportbewegingen van vervuilde grond over de weg - Behoud van de bestaande bodemstructuur op locatie - Potentieel snellere uitvoering van saneringsprojecten Het is een techniek die niet alleen in havens, maar ook op oude industrieterreinen of voormalige brandweeroefenterreinen toegepast zou kunnen worden. De uitdaging zit 'm altijd in de effectiviteit op de lange termijn. Blijven de PFAS-moleculen ook na jaren nog steeds netjes vastzitten? Dat is precies wat deze proef moet uitwijzen. ### De toekomst van havenbeleid en bodemsanering Voor beleidsmakers en havenmanagers opent deze ontwikkeling nieuwe perspectieven. Het traditionele 'graaf-en-vervoer'-model komt steeds meer onder druk te staan. Niet alleen vanwege de kosten, maar ook vanwege de ecologische voetafdruk van al dat transport. Innovatieve in-situ technieken, zoals deze immobilisatie, kunnen een duurzamer alternatief bieden. Een expert op het gebied van havenontwikkeling merkte recent op: 'De transitie naar een circulaire economie vraagt ook om circulaire saneringsconcepten. We moeten af van het idee dat vervuiling alleen maar weg kan. Soms is vastzetten een slimmere, en uiteindelijk veiligere optie.' De resultaten van de test in de Antwerpse haven worden met spanning afgewacht. Slagen ze erin om de PFAS-concentraties in het grondwater meetbaar te verlagen? En voldoet de behandelde grond aan de strenge Vlaamse normen voor hergebruik? Het antwoord op deze vragen kan het saneringsbeleid voor de komende decennia vormgeven. Voor nu is het in ieder geval een hoopvol signaal. Het laat zien dat de Vlaamse havens niet alleen een probleemherkenner zijn, maar ook een innovatielaboratorium. In de strijd tegen historische vervuiling is elke nieuwe, werkende techniek een stap vooruit. En in een dichtbevolkt en economisch vitaal gebied als de Antwerpse haven, telt elke stap dubbel.